Andhra Pradesh: మనిషి రూపంలో శివలింగం.. ఏడవ శతాబ్దం నాటి అద్భుత ఆలయం గురించి తెలుసా..?

హేమావతి దేవాలయ చరిత్ర

శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా, అమరాపురం మండలం, హేమావతి గ్రామంలో గల హేంజేరు సిద్దేశ్వర స్వామి దేవాలయాల సన్నిధి ఎంతో ప్రసిద్ధిచెందిన దేవాలయం. మహాశివుడు 5.8 అడుగుల సిద్దేశ్వర రూపంలో చతుర్భుజ ఆకారంలో వెలసినాడు.

ఈ దేవాలయం క్రీ.శ. 9-10వ శతాబ్దంలో నిర్మించినది.ఇక్కడ వెలసిన దొడ్డేశ్వరాలయం శిల్పకళకు ఎంతో ప్రాముఖ్యమైనది. హేమావతి దక్షిణాది కాశీ అని కూడా పిలుస్తారు. ఇక్కడ వెలసిన సిద్దేశ్వరస్వామి, దొడ్డేశ్వరస్వామి దేవాలయాలు పడమర ముఖద్వారం ఉండటం విశేషం. ఇక్కడి స్థంబాలు అన్నియు నల్లటి నునుపైన రాయితో చెక్కబడి ఉంటాయి. ఇక్కడి దేవాలయాలలో పురాణ ఇతిహాసాలను చెక్కిన తీరు చాలా అమోఘం.

వేరే దేవాలయాలలో ఎక్కడా లేని విధంగా ఇక్కడ గాలి వెలుతురు రావడానికి కిటికీలు, గవాక్షములు ఏర్పాటు చేయడం చూడవచ్చు. ఈ కిటికీలలో దేవతామూర్తుల విగ్రహాలు చెక్కడం చూడవచ్చు. ఇక్కడి వసారాలలో అష్టదిక్పాలకులతో కూడిన ప్రతిష్టాపన జరిగింది. నొళంబుల చేత నిర్మించబడిన ఈ దేవాలయం శిల్ప సౌందర్యనికి పెట్టింది పేరు.

నొళంబులు కట్టించిన ఈ ఆలయాలు వారి శిల్పశైలి, శివలింగములకు మరియు నంది విగ్రహాలకు ప్రత్యేకతగా నిలుస్తాయి. దేవాలయంలో గల అత్యంత విశాలమైన ఉద్యానవనం మైమరపించే శిల్పకళ ఇక్కడి దేవాలయానికి అదనపు ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి.

ఇపుడు ప్రాచుర్యంలో ఉన్న హేమావతి పేరు ముందు పెంజెరు అని ఉండేది అంటారు. కాలక్రమంలో ఇది హెంజేరు గా మారింది. ఇక్కడ సిద్దేశ్వరుడిని హెంజేరు సిద్దేశ్వరస్వామి అని అంటారు. హేంజేరు అంటే బంగారం లాంటి ప్రదేశం. ఇక్కడ బంగారు వర్షం కురిసేదని అందుకనే ఈ ఊరికి హేమావతి అనే పేరు వచ్చింది అని అంటారు. హేమ అంటే బంగారు అని అర్థం. నొళంబ రాజు కుమార్తె, హైమావతి పేరు పెట్టడం జరిగిందని కాలక్రమేణా అది హేమవతిగా మారిందని అంటారు.

ఈ ప్రాంతమంతా రాతితో చేసిన “శివలింగం” మరియు “బసవన్న” బొమ్మలతో గణనీయమైన సంఖ్యలో అలంకరించబడి ఉంది. ఈ రోజు వరకు కూడా రైతులు తమ పొలాలను దున్నుతున్నప్పుడు ఈ “లింగాలను” కనుగొనడం కొనసాగిస్తున్నారని స్థానిక ఖాతాలు నివేదిస్తున్నాయి. ఈ ఆలయంలో 10వ శతాబ్దానికి చెందిన మూడు శాసనాలు ఆలయానికి ఇచ్చిన నిధులను వివరిస్తాయి.

ఒక శాసనం హొయసల పాలకుడి నుండి మంజూరు చేయబడినట్లు నమోదు చేయబడింది, మిగిలిన రెండు వెలనాడు చోళ పాలకుల నుండి మంజూరు చేయబడినవి. ముఖ్యంగా, ఈ రాజ్యాలు ఈ ఆలయానికి కనీసం 200 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ప్రాంతాలను పరిపాలించాయి, ఇది 10వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఈ పవిత్ర స్థలం యొక్క గణనీయమైన ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది.

ఆలయ ప్రాంగణంలో నాలుగు ప్రత్యేక దేవాలయాలు ఉన్నాయి. మొదటిది హెంజరప్పకు అంకితం చేయబడింది, దీనిని సిద్దేశ్వర అని కూడా పిలుస్తారు, ఇందులో శివుని విగ్రహం సంప్రదాయ లింగ రూపంలో కాకుండా కూర్చున్న వ్యక్తి రూపంలో, లలితాసన భంగిమలో చిత్రీకరించబడింది. ఈ వర్ణనలో శివుడు డమరుగ, కపాల (పుర్రె), త్రిశూలాన్ని పట్టుకుని, నాల్గవ చేయి అభయ ముద్రలో ఉన్నట్లు చూపిస్తుంది. అతను వృత్తాకార వస్తువులతో (రుద్రాక్షి లేదా పుర్రెలు) తయారు చేసిన యజ్ఞోపీఠంతో అలంకరించబడ్డాడు.

హెంజరప్ప దేవాలయం ప్రక్కనే కాల భైరవ విగ్రహం, ఒకదానితో ఒకటి అల్లుకున్న పాములపై నిలబడి ఉన్న మగ మరియు ఆడ విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఈ ఆలయంలో బెల్లం సమర్పించడం వల్ల తేలు దాడుల నుండి రక్షణ లభిస్తుందని స్థానిక నమ్మకం. దొడ్డేశ్వర ఆలయంలో దాదాపు 5 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్న పెద్ద లింగం, ముందు బసవన్న విగ్రహం ఉన్నాయి. నాల్గవ ఆలయం మరొక లింగాన్ని కలిగి ఉన్న దొడ్డేశ్వర ఆలయాన్ని పోలి ఉంటుంది. ఆలయ ప్రాంగణం పెరట్లో కల్యాణిని కలిగి ఉంది మరియు ఆలయ ప్రవేశ ద్వారం గోపురంపై శిల్పాలతో అలంకరించబడింది. సమ్మేళనం దీర్ఘచతురస్రాకార ఆకారంలో ఉంటుంది మరియు దాని పొడవు మరియు వెడల్పు అంతటా విస్తరించి ఉన్న ఒక ఎత్తైన దీర్ఘచతురస్రాకార ప్లాట్‌ఫారమ్‌ను కలిగి ఉంటుంది, ఇది సమదూరపు స్తంభాలతో విరామ చిహ్నాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

హెంజరప్ప దేవాలయంలోకి ప్రవేశించగానే, ఒక ముఖమంటపం నాలుగు క్లిష్టమైన చెక్కబడిన నల్లరాతి స్తంభాలతో కనిపిస్తుంది. ఈ స్తంభాలు అనేక రకాల శిల్పాలను ప్రదర్శిస్తాయి, వీటిలో పురుషులు మరియు స్త్రీలు వివిధ భంగిమలలో (నృత్యం చేసే స్త్రీలు మరియు సన్యాసులు వంటివి), సింహం ముఖం గల జంతువు, ఇతర పక్షులు మరియు జంతువులు మరియు వివిధ దేవుళ్ళు మరియు దేవతల చెక్కడం వంటివి ఉన్నాయి.

ముఖమంటపం గుండా వెళ్ళిన తర్వాత, మీరు చెక్కడం లేని సాదా స్తంభాలతో లోపలి మంటపంలోకి ప్రవేశిస్తారు. గర్భగృహలో హెంజరప్ప విగ్రహం ఉంది.

ఆలయంలో బ్రాహ్మణ పూజారులు స్వచ్ఛమైన శాఖాహారులు అయినప్పటికీ, జంతు బలులు ఇక్కడ జరుగుతాయి. గతంలో, ఈ ఆలయంలో కాళీ దేవి విగ్రహం కూడా ఉంది, అది ఇప్పుడు మద్రాసు మ్యూజియంలో భద్రపరచబడింది.

ఈ ప్రాంతంలోని నొలంబ శాసనాలు ఈ ప్రదేశంలో లకులీసా అవతారం మరియు నొలంబ రాజుల నుండి కాలాముఖులకు మంజూరు చేసినట్లు పేర్కొన్నాయి. జంతుబలి ఉండటం, శివుని (కాల భైరవ) యొక్క క్రూరమైన రూపాన్ని ఆరాధించడం, కాళీ విగ్రహం మరియు కాలాముఖుల ప్రస్తావన ఇవన్నీ మధ్యయుగ శైవ శాఖలకు, వారి తీవ్రమైన మరియు నిగూఢమైన వాటికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఆరాధనా స్థలం అని సూచిస్తున్నాయి.

హెంజేరు అనేక పురాతన శాసనాలలో ప్రస్తావించబడింది, అత్యంత ముఖ్యమైనది దీనిని “మహాఘటికస్థానం”గా వర్ణించింది. “మహాఘటికస్థానం” అనేది ఉన్నత విద్యకు సంబంధించిన ప్రదేశాన్ని లేదా విద్యావంతుల కోసం ఒక సమావేశ స్థలాన్ని సూచిస్తుందని చరిత్రకారులు సూచిస్తున్నారు. ఈ విధంగా, ఈ రోజు హేమావతి అని పిలువబడే ఈ చిన్న గ్రామం ఒకప్పుడు పూర్వ కాలంలో గణనీయమైన ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంది