దేశకాల ధర్మసూక్ష్మం, హరినామ మహిమ; అజామీళుడు మరణవేళ కొడుకు నారాయణుని పిలవగా విష్ణుదూతలు యమదూతలను ఆపిన కథ.
8వ అధ్యాయం
2026 కార్తీక మాసంలో చదివే రోజు: నవంబరు 17, 2026, మంగళవారం (17 November 2026)
ధర్మాత్ముడైన జనకుడు ఇలా అన్నాడు. “మహాత్ముడవైన ఓ బ్రహ్మనందనా! నా మనసులో గొప్ప సందేహం ఉంది. ఆ సందేహం తొలగిపోవడం కోసం ఒక ప్రశ్న అడుగుతాను. నా సందేహాన్ని తీర్చండి.”

“ఓ మహాత్మా! తమ వల్ల సూక్ష్మధర్మ లక్షణాన్ని తెలుసుకున్నాను. ఎన్నో పాపాలలో ఆసక్తి కలిగి, వర్ణసంకరాలు చేస్తూ, ఆచారం లేని దురాత్ములైన పాపులు పండితులు నిందించే పాపాలు చేస్తారు. ఆ పాపాలు వేదశాస్త్రాలలో విధించిన ప్రాయశ్చిత్తాల (పాపపరిహార కర్మల) వల్ల తొలగిపోతాయని తమరు చెప్పగా విన్నాను.”
“దుష్టబుద్ధి గల మానవులు మహాపాపాలు చేసి, కొద్దిపాటి పుణ్యం చేయడం వల్ల విష్ణుపదాన్ని (విష్ణులోకాన్ని) ఎలా పొందుతారు?”
“ఓ ద్విజోత్తమా! ప్రాయశ్చిత్తాలు కూడా లేని, వేర్వేరు రకాలైన గొప్ప పాపాలు ఎన్నో చేసి మానవులు విష్ణుపదాన్ని ఎలా పొందుతారు?”
“మానవులు మితిలేని మహాపాపాలు చేసి, దైవవశాన చేసిన ఒక పుణ్యం వల్ల విష్ణుపదాన్ని ఎలా పొందగలరు?”
“మహా వజ్రపర్వతాన్ని గోటి చివరితో ఎవడు ఎగురవేయగలడు? అలాగే పాపాలు కొద్దిపాటి పుణ్యకార్యంతో ఎలా సమసిపోతాయి?”
“ఒకడు ఇంటిలో ఉండి, తాను ఉన్న ఇంటికి నిప్పు పెట్టడానికి అనుమతి ఇస్తాడా? మండుతున్న అగ్నిని ఆచమనపు నీటితో (చేతిలో తీసుకుని తాగే కొద్ది నీటితో) చల్లార్చాలని చూసే మూర్ఖుడు ఎక్కడైనా ఉంటాడా?”
“ఒకడు నది వరదలో కొట్టుకుపోతూ, గట్టు మీద ఉన్న పచ్చగడ్డిని ఆధారంగా చేసుకుని గట్టెక్కగలడా?”
“ఒకడు కొండ చివరికి ఎక్కి, అక్కడి నుంచి దొర్లిపడి, మధ్యలో ఒక తీగను పట్టుకొని కింద పడకుండా ఉంటాడా?”
“అలాగే ఒకడు గొప్ప పాపాలు చేసి, కొద్దిపాటి పుణ్యకార్యంతో పాపాల నుంచి ఎలా విముక్తుడవుతాడు? ఇదంతా జరగని పని.”
“ఓ మునీంద్రా! వినేవారికి ఇంపు కలిగించే ఈ విషయాన్ని నాకు తెలియజేయి. కార్తీకంలోనూ, మాఘ వైశాఖాలలోనూ ధర్మసూక్ష్మాలు కొన్ని తెలియజేశావు.”
“ఎన్నో పాపాలు కూడా కొద్దిపాటి పుణ్యంతో నశిస్తాయని తమరు చెప్పిన విషయాన్ని నాకు తెలియజేయండి” అని జనకమహారాజు అడగగా, వసిష్ఠ మునీంద్రుడు మనసులో సంతోషించి, ముఖాన చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు.
“ఓ రాజా! నీ ప్రశ్న చాలా రమ్యంగా ఉంది. నీవు అడిగిన సందేహం మేలైనది. నేను కూడా ఎన్నో వేద, శాస్త్ర, పురాణాలను పరిశీలించాను. అక్కడ లెక్కకు మించిన ధర్మసూక్ష్మాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. వాటినన్నిటినీ నీకు తెలియజేస్తాను. నీకు సందేహం వద్దు.”
“నృపాలా! శాస్త్రాలలో సత్త్వ, రజ, తమో గుణాలతో కూడిన ధర్మాలు ఎన్నో ఉన్నాయి.”
“సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే గుణాలు ఉన్నాయి. ఇవి స్వభావం వల్ల కలిగినవి. సత్త్వగుణాన్ని ఆధారంగా చేసుకున్న ధర్మం సూక్ష్మధర్మం అనబడుతుంది. రాజేంద్రా! మరికొన్ని తపస్సు, కర్మ అనే రూపాలలో ఉండే ప్రాయశ్చిత్తాలు. ఇవి రజోగుణంతో కూడి పునర్జన్మకు కారణాలై ఉంటాయి. ఇలాంటివి రాజసాలు అనబడతాయి. కొన్ని ధర్మాలు ఫలాలు ఇచ్చినా ఇస్తాయి, లేకపోతే ఇవ్వకపోవచ్చు. అలాంటి ధర్మం తామసం. అది ఫలం లేనిది. ఓ రాజా! కాబట్టి అలాంటి ధర్మం చేయకూడదు.”
“కనుక నేను సూక్ష్మమైన సాత్త్వికధర్మాన్ని తెలియజేశాను. కాలబలం వల్ల కొద్దిపాటి ధర్మమే ఎక్కువ సంపదను ఇవ్వగలదు.”
“యోగ్యం కాని దేశకాలాలలో అయోగ్యుడికి ఇచ్చిన దానం విధి లేనిదై, మంత్రం లేనిదై ఉంటుంది. అది తామసధర్మం అనబడుతుంది.”
“కాలదేశాలను కనిపెట్టి ఎవడు ధర్మం చేస్తాడో, అది అక్షయఫలాన్ని (తరగని ఫలాన్ని) ఇచ్చేది, మోక్షానికి కారణమైనది. దీనికి ఏ సందేహమూ లేదు.”
“కనుక గొప్పదో చిన్నదో, కాలాన్ని పరిశీలించి ధర్మాన్ని ఆచరించాలి. కర్మ విధం తెలుసుకోవడానికి అలవికానిది. అది ఇటువంటిదని తెలుసుకోవడం ఎవరికీ శక్యం కాదు.”
“దేశకాల పరిజ్ఞానంతో చేసే ధర్మం వల్ల దుర్లభమైన సుఖాలు కలుగుతాయి. కనుక జ్ఞానంతో గాని, అజ్ఞానంతో గాని దేశకాలాలను బట్టి దైవానుకూలత వల్ల చేసే పుణ్యం తరగని ఫలాన్ని ఇస్తుంది. దీనికి సందేహం లేదు. ఒకడు కొండంత పెద్ద కట్టెల మోపును పేర్చి, అందులో ఒక గురిగింజంత నిప్పును పెడితే ఆ కట్టెల కుప్ప అంతా కొద్దిసేపట్లోనే బూడిద అవుతుంది. ఒక ఇంట్లో కారుచీకటి కమ్ముకొని ఉండగా, చిన్న దీపం వెలిగించగానే ఆ చీకటి చెదిరిపోతుంది. అలాగే బురదనీటితో నిండిన గుంటలో జాలరులు మునిగినా, నిర్మలమైన నీటితో స్నానం చేయగానే ఆ మురికి అంతా ఒక్క క్షణంలో తొలగిపోతుంది. అదే విధంగా దేశం, కాలం, పాత్రతలను తెలుసుకొని చేసిన ధర్మం కొద్దిపాటిదైనా సకల పాపాలనూ తొలగిస్తుంది.”
“ఓ రాజేంద్రా! విష్ణునామ సంకీర్తన వల్ల సకల పాపాలూ తొలగిపోతాయి. కాబట్టి అజ్ఞానంతో కూడినవాడు విష్ణునామ సంకీర్తన చేయాలి. అది గొప్ప వెదురు పొదను నిప్పు కాల్చిన విధంగా సకల పాపాలనూ బూడిద చేస్తుంది.”
పూర్వం కన్యాకుబ్జ దేశంలో బహుశ్రుతుడు అనే పేరు గల, సత్యవ్రత నిష్ఠ కలిగిన బ్రాహ్మణోత్తముడు ఉండేవాడు. అతడికి ధర్మవతి అనే పేరు గల పతివ్రత అయిన భార్య ఉండేది. వారికి వృద్ధాప్యంలో అజామీళుడు అనే ఒక కొడుకు పుట్టాడు. వాడు పూర్వకర్మ ప్రారబ్ధవశాన (గత జన్మ కర్మఫలం వల్ల) దాసీ సాంగత్యం మీద ఆసక్తి గలవాడై, ఒక ఇంటి పనికత్తెను చేపట్టాడు. వాడు అలా ఇంటి దాసికి భర్త అయి తల్లిదండ్రులను విడిచిపెట్టి, కామమోహితుడై ఆ దాసితో స్నానభోజనాదులు చేస్తూ ఉండేవాడు. కామశాస్త్ర చర్చలతో కాలం గడుపుతూ, వేదాలలో చెప్పిన అనుష్ఠానాలను (నిత్యకర్మలను) విడిచిపెట్టి, ఎల్లప్పుడూ ఆ స్త్రీతో కలిసి విహరిస్తూ ఉండేవాడు.
అప్పుడు చుట్టాలందరూ వాడిని తరిమేశారు. తర్వాత ఆ బ్రాహ్మణపుత్రుడు సిగ్గు విడిచి ఆ దాసితో పాటు మాలవాడ చేరి, మాంసాహారం మీద ఆసక్తి గలవాడై పశువులను, పక్షులను, మృగాలను చంపి వాటి మాంసం తింటూ ఉండేవాడు. ఎల్లప్పుడూ వేటకు కావలసిన సాధనాలను తీసుకొని వేటాడుతూ, దుష్టమృగాలు నిండిన అడవిలో తానూ ఆ దాసీ తిరుగుతూ ఉండేవారు. ఒకసారి ఆ దాసి మద్దిచెట్టు మీద ఉన్న తేనెతెట్టెను తేవాలని కోరి ఆ చెట్టు ఎక్కి, చెయ్యి జారి కింద పడి ప్రాణం విడిచింది.
అప్పుడు ఆ అజామీళుడు తన ప్రియురాలి మరణానికి చాలా దుఃఖించి, ఎట్టకేలకు ఇంటికి తిరిగివచ్చాడు. అలా ఇంటికి వచ్చి, అందం, యౌవనం కలిగిన ఆ దాసి కూతురిని చూసి మోహించి, దానితో కలిసి విహరిస్తూ ఉండేవాడు. దానికి ఎందరో బిడ్డలు పుట్టారు గాని అందరూ అల్పాయుష్కులై చనిపోయారు. కాని చివరివాడు మాత్రం బతికి ఉన్నాడు. తన బంధువులందరూ ప్రోత్సహించగా వాడికి నారాయణుడు అని పేరు పెట్టాడు. ఆ అజామీళుడు ఇంట్లో ఉన్నప్పుడూ, బయటికి వెళ్తున్నప్పుడూ, మద్యం మొదలైనవి తాగుతూ భోజనం చేస్తున్నప్పుడూ, అడవిలో తిరుగుతున్నప్పుడూ వాడిని కూడా తీసుకొని వెళ్తూ ఉండేవాడు. వాడిని కౌగిలించుకుంటూ, పుత్రవాత్సల్యంతో ఎల్లప్పుడూ వాడి పేరును పలుకుతూ ఉండేవాడు.
ఆ తర్వాత అంత్యకాలం సమీపించగా, వాడిని తీసుకొని వెళ్లడానికి ఎర్రని మీసాలు గలవారై, పాశం (కట్టే తాడు) మొదలైన ఆయుధాలు ధరించి, చూసేవారికి దిగులు పుట్టిస్తూ యమదూతలు వచ్చారు.
అప్పుడు అజామీళుడు తనను తీసుకుపోవడానికి వచ్చిన యమభటులను చూసి చాలా భయపడి, కొడుకు మీద ఉన్న వాత్సల్యంతో, దూరంగా ఆడుకుంటున్న నారాయణుడు అనే తన కొడుకును “నాయనా! నన్నెవరో కొట్టడానికి వస్తున్నారు. చూశావా?” అని నారాయణుడిని గట్టిగా పిలిచాడు.
అలా మరణవేదన పడుతూ గట్టిగా “నారాయణా!” అని హరినామ సంకీర్తన చేసిన ఆ అజామీళుడిని సమీపించడానికి భయపడి యమదూతలు దూరదూరంగానే నిలిచారు. అప్పుడు కాంతి గల విష్ణుదూతలు విమానాలను ఎక్కి వచ్చి, అక్కడ నిలిచి ఉన్న యమభటులను చూసి, “ఆగండి, ఆగండి. ఇతడు మా ఆధీనంలో ఉన్నవాడు. ఇతడిని మీరు ముట్టుకోకండి” అని వారించారు.
ఆ విష్ణుభక్తులందరూ తామరరేకుల వంటి విశాలమైన కన్నులు గలవారై, పీతాంబరాలు (పచ్చని పట్టువస్త్రాలు) ధరించినవారూ, తామరపూల దండలు ధరించినవారూ అయి, తలల మీద కిరీటాలు ధరించి, రకరకాల వస్త్రాభరణాలను ధరించి రూపంతో శోభిల్లుతూ ఉన్నారు. చక్కని నాలుగు చేతులు కలిగి, శంఖచక్రాలతో తమ భుజలక్ష్మిని అలరింపజేస్తూ, తమ కాంతితో లోకాలన్నిటినీ ప్రకాశింపజేస్తూ ఉన్నారు. అప్పుడు యమదూతలు విష్ణుదూతలను చూసి, “మీరెవరు? ఉపదేవతలా? కిన్నరులా? సిద్ధచారణులా?” అని అడిగారు. అప్పుడు విష్ణుదూతలు ఆ యమదూతల మాటలను లెక్కచేయక, వారి మాటలకు బదులు చెప్పక, అజామీళుడిని విమానంలో కూర్చోబెట్టుకొని బయలుదేరి యమకింకరులతో ఇలా అన్నారు.
ఇది శ్రీస్కాందపురాణాంతర్గత కార్తికమాహాత్మ్యమందలి యెనిమిదవ యధ్యాయము.
