కీలుడనే భక్తుడు కొండగా మారడం, దుర్గమ్మ కనకదుర్గగా ఇక్కడ వెలయడం, కృష్ణమ్మ దారి చేసుకోవడం ఆలయ స్థల పురాణం చెబుతోంది. కృష్ణమ్మ ముక్కుపుడక అమ్మవారికి చేరిన వైనం, విజయదశమిన ఇద్దరు తల్లుల కలయిక గాథ ఇక్కడి విశేషం.
ఇంద్రకీలాద్రి, విజయవాడ
ఇది ఆలయ చరిత్ర ఆధారంగా అందిస్తున్న స్థల పురాణం. ఇతర కథనాలు, భక్తుల నమ్మకాలు ఉన్నచోట ఆ వివరాలను కథలోనే పేర్కొన్నాం.
ఇంద్రకీలాద్రి కనకదుర్గమ్మ స్థల పురాణం
కీలుడనే భక్తుడు కొండగా మారడం, దుర్గమ్మ కనకదుర్గగా ఇక్కడ వెలయడం, కృష్ణమ్మ దారి చేసుకోవడం ఆలయ స్థల పురాణం చెబుతోంది. కృష్ణమ్మ ముక్కుపుడక అమ్మవారికి చేరిన వైనం, విజయదశమిన ఇద్దరు తల్లుల కలయిక గాథ ఇక్కడి విశేషం.
ఇంద్రకీలాద్రి, విజయవాడ
ఆంధ్రప్రదేశ్
సంధ్యావేళ విశాలమైన నది ఒడ్డున ఉన్న రాతి కొండపై ఎర్రటి చీర, కిరీటం ధరించిన అష్టభుజాల దుర్గమ్మ సింహం, వెలిగే దీపాల పక్కన నిలిచి కిందికి చూస్తుండగా, కింద నదిలో ఆకుపచ్చ చీర ధరించిన కృష్ణమ్మ నీటిపైకి తేలి దోసిట్లోని మెరిసే బంగారు ముక్కుపుడకను పైకెత్తి చూపుతోంది
(ఇది ఆలయ చరిత్ర ఆధారంగా అందిస్తున్న స్థల పురాణం. ఇతర కథనాలు, భక్తుల నమ్మకాలు ఉన్నచోట ఆ వివరాలను కథలోనే పేర్కొన్నాం.)
సాయంత్రం విజయవాడ ప్రకాశం బ్యారేజీపై నిలబడి చూడండి. పైన ఇంద్రకీలాద్రిపై కనకదుర్గమ్మ ఆలయ దీపాలు వెలుగుతుంటాయి. కింద కృష్ణమ్మ నిండుగా పారుతుంటుంది.
దుర్గమ్మ ముక్కున మెరిసే ఆ ముక్కుపుడకను మీరెప్పుడైనా గమనించారా? ఆ ముక్కుపుడక మొదట కృష్ణమ్మదేనని స్థల పురాణం చెబుతోంది.
మరి కృష్ణమ్మ నగ, కొండపై ఉన్న దుర్గమ్మ ముక్కుపైకి ఎలా చేరింది?
అంతేకాదు, ఏడాదికి ఒకసారి ఈ ఇద్దరు తల్లులూ కలుసుకుంటారు. అది ఏ రోజో కథ చివరలో తెలుస్తుంది.
సహ్యాద్రి నుంచి కృష్ణమ్మ ప్రయాణం
మన కథ కొన్ని యుగాల క్రితం పడమటి కనుమల్లో మొదలవుతుంది. సహ్యాద్రి కొండలపై బ్రహ్మ తపస్సు చేశారు. అప్పుడు విష్ణువు తెల్ల రావి చెట్టుగా, శివుడు ఉసిరి చెట్టుగా ఆయనకు దర్శనమిచ్చారు.
రావి చెట్టు నుంచి కృష్ణ, ఉసిరి చెట్టు నుంచి వేణి పుట్టాయి. ఆ రెండూ కలిసి కృష్ణవేణిగా మారాయి. ఆమే మన కృష్ణమ్మ. సహ్యాద్రి నుంచి శ్రీశైలం వరకు ఆమె జలాలు గంగానది అంత పవిత్రమైనవని అంటారు.
పుట్టినప్పటి నుంచే ఆమెకు తూర్పు సముద్రుడిని చేరాలన్న కోరిక ఉండేది. ఆ కోరికతోనే, సహ్యాద్రి కొండల్లోని మూలికలను, విత్తనాలను వెంట తీసుకుంటూ కృష్ణమ్మ ఉరకలెత్తింది.
కానీ నేటి విజయవాడ ఉన్న ప్రాంతానికి వచ్చేసరికి, ఒక పెద్ద రాతి కొండ ఆమె దారికి అడ్డంగా నిలిచింది. ముందుకు దారి లేక కృష్ణమ్మ అక్కడే ఆగిపోయింది. ఆమె తెచ్చిన విత్తనాలన్నీ అక్కడే మొలకెత్తి, ఆ నేలంతా పచ్చగా మారిపోయింది.
ఆ కొండే కీలాద్రి. కానీ అది మామూలు కొండ కాదు. ఆ కొండ ఒకప్పుడు ఒక భక్తుడంటే నమ్ముతారా?
భక్తుడు కీలుడు, కనకదుర్గమ్మ రాక
అతడు కీలుడు అనే యక్షుడు. దుర్గమ్మే అతడి సర్వస్వం. మండుటెండల్లో, ముసురు వానల్లో ఏళ్ల తరబడి ఆమె కోసం తపస్సు చేశాడు.
ఆ భక్తికి మెచ్చిన అమ్మ అతడి ఎదుట ప్రత్యక్షమైంది. కీలుడు సిరిసంపదలేవీ కోరలేదు. చేతులు జోడించి, “అమ్మా, ఎల్లప్పుడూ నా హృదయంలోనే ఉండిపో” అని వేడుకున్నాడు.
అమ్మ చిరునవ్వుతో అతడికి మాట ఇచ్చింది: “కీలుడా, నువ్వు ఇక్కడే కొండవై ఉండు. రాక్షస సంహారం అయ్యాక, వచ్చి నీ హృదయంలో కొలువుంటాను.”
ఆ మాటతో కీలుడు సంతోషంగా కొండగా మారిపోయాడు. అతడిపై మండుటెండలు కాచాయి, ముసురు వానలు కురిశాయి. యుగాలు గడిచాయి. అమ్మ వస్తుందన్న ఒకే ఒక్క ఆశను పట్టుకుని ఆ కొండ ఏనాడూ కదలకుండా నిలిచింది. ఆ భక్తుడికి ఆ ఎదురుచూపే ఒక తపస్సయింది.
అమ్మ ఇచ్చిన మాట తప్పదు. చెప్పినట్లే, మహిషాసురుడిని సంహరించాక ఆ జగన్మాత కోటి సూర్యుల తేజస్సుతో, ఎనిమిది చేతులతో కీలాద్రికి వచ్చి కొలువైంది.
కనకం అంటే బంగారం. బంగారు కాంతితో వెలిగే అమ్మను చూసి ఇంద్రుడూ దేవతలూ మురిసిపోయి, కృష్ణమ్మ నీళ్లలో స్నానం చేసి ఆ జగన్మాతను కనకదుర్గగా కొలిచారు. వారలా పూజించడంతో, కీలాద్రి ఇంద్రకీలాద్రి అయింది. అలాగే, అమ్మ పసిడిలా వెలగడం వల్ల, ఈ కొండను బంగారు కొండ అయిన కనకాచలం అని కూడా పిలుస్తారు.
అమ్మ ఉగ్రరూపాన్ని దేవతలూ తట్టుకోలేకపోయారు. “అమ్మా, శాంతించి లోకాలను కాపాడు” అని వేడుకున్నారు. అమ్మ శాంతించి, కరుణామయి శ్రీ రాజరాజేశ్వరి దేవిగా మారింది.
కొండకు బెజ్జం, బెజవాడ కథ
ఇప్పుడు మళ్లీ కృష్ణమ్మ దగ్గరకు వద్దాం. కొండ అడ్డుపడటంతో ఆగిపోయిన కృష్ణమ్మ, “నాకు దారి ఇవ్వు, నేను సముద్రుడిని చేరాలి” అని కీలుడిని అడిగింది.
కానీ కీలుడు ఒప్పుకోలేదు. “నాలో నా అమ్మ ఉంది, ఆమెకు ఇబ్బంది కలిగించే పని నేను చేయను” అని అతడు చెప్పాడని కొందరు అంటారు.
చివరకు దేవతలు వచ్చి కీలుడికి నచ్చజెప్పారు. అతడు ఒప్పుకున్నాడు కానీ, తన గుండా ఒక సన్నని దారి మాత్రమే ఇచ్చాడు. సముద్రుడి కోసం ఉరకలేసే నదికి ఆ చిన్న దారి ఎలా సరిపోతుంది?
కృష్ణమ్మ సర్వశక్తులూ ఒడ్డి ఆ దారి గుండా దూసుకుపోవడంతో, ఆ సన్నని మార్గం పెద్దదైంది. కొండలోంచి ఒక పెద్ద భాగం విరిగి రెండు క్రోసుల దూరం కొట్టుకుపోయి, యనమలకుదురు దగ్గర తేలుతూ నిలిచింది. అలా తేలిన కొండ కాబట్టే దాన్ని తేలుకొండ అంటారు.
కొండకు పడిన ఆ రంధ్రాన్ని తెలుగులో బెజ్జం అంటారు. ఆ బెజ్జం వల్లనే ఈ ఊరికి బెజ్జవాడ అనే పేరు వచ్చిందని, కాలక్రమంలో బెజవాడ అయిందని చెబుతారు. ఈ పేరు ఎంత పాతదంటే, పన్నెండు వందల ఇరవై తొమ్మిది నాటి శాసనంలో కూడా బెజవాడ అనే పేరే ఉంది.
ముక్కుపుడక కథ, కృష్ణమ్మ శపథం
ఇక ఇప్పుడు ముక్కుపుడక కథలోకి వద్దాం. స్థల పురాణం చెప్పే అందమైన కథ ఇది. ఒకసారి కృష్ణమ్మ ముక్కున మెరిసే ముక్కుపుడకను చూసి దుర్గమ్మ ముచ్చటపడింది. “కాసేపు నాకు అరువు ఇస్తావా?” అని అడిగింది.
కృష్ణమ్మ కాదనకుండా ఇవ్వడంతో, దుర్గమ్మ ఆ ముక్కుపుడకను పెట్టుకుంది. కానీ తిరిగి ఇవ్వడం ఇష్టం లేక ఒక్క ఉదుటున కొండెక్కి కూర్చుంది! ఇంట్లో అక్కాచెల్లెళ్ల మధ్య నగల సరదా లాగే ఉంది కదూ ఇది.
కృష్ణమ్మ నవ్వుకుని ఒక శపథం చేసింది: “సరేలే అమ్మా, ప్రస్తుతానికి ఉంచుకో. కలియుగం ముగిసేలోగా నేనే నీ కొండపైకి వచ్చి నా ముక్కుపుడక తీసుకుంటాను” అంది.
ఈ ముక్కుపుడక గురించి ఇంకో కథనం ఉంది. దాని ప్రకారం, దారి కోసం కృష్ణమ్మ దుర్గమ్మనే వేడుకుంది. అమ్మ దారి ఇచ్చి బదులుగా ముక్కుపుడక అడగడంతో, కృష్ణమ్మ భక్తితో ఆ ముక్కుపుడకను సమర్పించింది. అంటే ఈ కథనంలో ఇది అరువు కాదు; తనకు దారి ఇచ్చినందుకు కృతజ్ఞతగా కృష్ణమ్మ ఇచ్చిన కానుక.
దసరా నవరాత్రులు, తెప్పోత్సవం
ఏ కథనం విన్నా, ఆ ఇద్దరి మధ్య అనుబంధం ఒక్కటే. స్థల పురాణం ప్రకారం, కృష్ణమ్మ శపథం తీరాలంటే కలియుగం ముగిసేవరకు ఆగాల్సిందే. కానీ ఏడాదికి ఒకసారి ఈ ఇద్దరు తల్లులూ కలుసుకుంటారు. ఆ రోజు ఏదో మీకు తెలుసా?
దసరా శరన్నవరాత్రులలో లక్షలాది మంది భక్తులు ఇంద్రకీలాద్రికి తరలివస్తారు. ఆ రోజుల్లో అమ్మ ఒక్కో రోజు ఒక్కో అలంకారంలో దర్శనమిస్తుంది. మొదటి రోజున శ్రీ బాలా త్రిపురసుందరీ దేవిగా, మూల నక్షత్రం నాడు శ్రీ సరస్వతీ దేవిగా భక్తులను అనుగ్రహిస్తుంది. చివరి రోజైన విజయదశమినాడు, మనం ఇందాక చెప్పుకున్న కరుణామయి శ్రీ రాజరాజేశ్వరి దేవిగా కొలువుదీరుతుంది.
ఆ సాయంత్రం అమ్మ కొండ దిగి కృష్ణమ్మ దగ్గరకు వచ్చి, హంస ఆకారంలో ఉండే తెప్పపై కూర్చుని అలలపై విహరిస్తుంది. దీన్నే హంస వాహన తెప్పోత్సవం అంటారు.
ఆ దృశ్యాన్ని ఒక్కసారి ఊహించుకోండి. చుట్టూ భక్తుల జయఘోషలు మిన్నంటుతుంటాయి. నీటిపై దీపాల వెలుగులు మెరుస్తుంటాయి. కృష్ణమ్మ ముక్కుపుడకతో అమ్మ, అదే కృష్ణమ్మ ఒడిలో సేదతీరుతుంటుంది. ఆ రాత్రి ఆ ఇద్దరు తల్లులూ ఒక్కటవుతారు.
మెట్లపై పసుపు, తల్లుల అనుబంధం
కీలుడికి ఇచ్చిన మాటను అమ్మ నిలబెట్టుకుంది. నేటికీ భక్తులు తమ మొక్కులు తీర్చుకుంటూ, ప్రతి మెట్టుకూ పసుపు కుంకుమలు రాస్తూ ఇంద్రకీలాద్రి మెట్లు ఎక్కుతుంటారు. స్థల పురాణం ప్రకారం, వారు వేసే ప్రతి అడుగూ తన అమ్మ కోసం యుగాల తరబడి ఎదురుచూసిన ఆ భక్తుడు కీలుడి పైనే పడుతుంది.
కృష్ణమ్మ శపథం ఇంకా నెరవేరలేదు. అయినా సరే, ప్రతి విజయదశమికీ ఈ ఇద్దరు తల్లులూ ఇలా కలుసుకుంటూనే ఉంటారు. మరోసారి దుర్గమ్మ ముక్కున మెరిసే ఆ ముక్కుపుడకను చూసినప్పుడు, ఈ కథను గుర్తుచేసుకోండి. అది ఆ ఇద్దరు తల్లుల అనుబంధానికి ప్రతీక.
